Na 100 dagen aan de macht besloot president Trump onlangs week zijn nationale veiligheidsadviseur Mike Waltz te ontslaan en te benoemen tot de Amerikaanse vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties, iets wat in media als een degradatie wordt gezien. De vraag is of dat zo is, Trump heeft immers vlak na zijn aantreden aangekondigd alle betrokkenheid bij de VN te evalueren en de nieuwe nationale veiligheidsadviseur Marco Rubio en Mike Waltz hebben van Trump drie maanden de tijd gekregen met aanbevelingen te komen. een flinke klus met een behoorlijke impact.

Eén van de aanbevelingen zou een voorstel zijn voor het aanpassen van het Handvest van de Verenigde Naties, Trump ziet de VN alleen als een instrument voor internationale conflictbeheersing en is fel tegen VN organen met een andere scope en de invloed van NGO’s op het beleid van de VN. Daar zullen een aantal leden van de VN zeker tegen zijn en een veto van van een van de leden van de veiligheidsraad op zijn voorstellen ligt dan ook voor de hand.

Trump is al uit de WHO gestapt, het Internationaal Gerechtshof, de VN-Mensenrechtenraad, de Wereldgezondheidsorganisatie en het Parijs-akkoord en het zou mij niet verbazen als de wensen van de VS ten opzicht van de VN niet door de andere lidstaten worden overgenomen en de VS uit de VN stapt waardoor een van de initiatiefnemers en de thuisbasis van de VN afhaakt.

Dat zou een historische stap zijn en het einde van de ambitie wereldwijd een supranationaal orgaan te hebben waar landen samenwerken om internationale problemen op te lossen en conflicten te voorkomen zoals de Veiligheidsraad, het Internationale Hof van Justitie, en aan de VN geaffilieerde organisatie als de WHO Unesco , Unicef , UNHCR, IMF en Wereldbank.

In 1919, vlak na de eerste wereldoorlog, werd op initiatief van de Amerikaanse president Woodrow Wilson, de Volkenbond opgericht. De Volkenbond kan beschouwd worden als de voorloper van de Verenigde Naties. De Volkenbond was bedoeld om de internationale vrede te handhaven en een nieuwe wereldoorlog te voorkomen. Diplomatie en het sluiten van overeenkomsten, die politieke onafhankelijkheid en territoriale onschendbaarheid van lidstaten garandeerden, waren de belangrijkste instrumenten van de Volkenbond. In 1934 waren er 58 landen lid van de Volkenbond. De VS zelf is echter nooit lid van de Volkenbond geweest.

Al tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Verenigde Naties in de steigers gezet door de Britse premier Churchill en zijn Amerikaanse collega Roosevelt. Deze bespraken al in 1941 hun visies op de naoorlogse wereld. Tijdens de conferentie van Placentia Bay ondertekenden Churchill en Roosevelt een algemene verklaring, het Atlantisch Handvest (Atlantic Charter). Roosevelt was ervan overtuigd dat de toekomstige overwinnaars van de oorlog nauw moesten samenwerken om een duurzame vrede te realiseren. De president zag met name in het Verenigd Koninkrijk en de Sovjet-Unie belangrijke partners om, in de gevleugelde woorden van Roosevelt te spreken, ‘na de oorlog de vrede te winnen.

Roosevelt zag een volledig ontwapende wereld voor zich, waarin de vier belangrijkste staten (de VS, de Sovjet-Unie, China en het Verenigd Koninkrijk) in gezamenlijkheid de status quo zouden bewaken. Stalinschaarde zich in grote lijnen achter het idee van Roosevelt, maar Churchill voelde er weinig voor. Hij zag liever dat de wereld opgedeeld werd in regio’s, die weer verenigd waren in één Wereldraad.

Uiteindelijk ondertekenden op 26 juni 1945 de vijftig delegaties het Handvest van de Verenigde Naties en werden op 18 april 1946 werden de bezittingen van de Volkerenbond overgedragen aan de nieuw opgerichte Verenigde Naties.

Het wegvallen van de steun van de VS voor de VN gaat overigens gepaard met een toenemende belangstelling van China voor de VS die momenteel via NGO’s met banden met de Chinese overheid probeert invloed uit te oefenenen. China ziet de VN blijkbaar als een belangrijk instrument met betrekking tot haar buitenslands beleid. De economische steun van China voor landen die voorheen door de VS gesteund werden neemt toe en dus ook de invloed van China op die lidstaten van de VN die daarvan afhankelijk zijn.

Als de VS uit de VN zou stappen zouden meer landen kunnen volgen en hierdoor zou de VN wel eens een instrument van de Chinese leiders kunnen worden. Een logisch gevolg van de Amerikaans opstelling is dan verplaatsen het hoofdkantoor te van New York naar een lokatie buiten de VS. Je moet er niet aan denken dat de meeste lidstaten voor Peking stemmen.

Afgelopen weekend hield Liesbeth Zegveld in Buitenhof in een debat met Arnon Grunberg een vurig pleidooi voor het behouden van de VN en het belang van het internationaal recht terwijl Arnon Grunberg van mening was dat de VN, wat betreft het voorkomen van internationale conflicten, niet effectief kan zijn omdat de VN staten zonder militaire middelen de lidstaten niets kunnen opdringen. Grunberg noemde haar naïef terwijl Zegveld op haar beurt een vurig pleidooi hield voor de VN en stelde zij dat, zonder de VN, het recht van de sterkste de internationale verhoudingen gaat bepalen en er geen platform meer is waar landen in geval van een conflict met elkaar in gesprek gaan.

Het idealisme van Zegveld spreekt mij meer aan dan het pragmatisme van Grunberg, helaas zijn er maar weinig politici die haar mening delen. Het zou mooi zijn als de VN op korte termijn wat successen gaat boeken om haar bestaansrecht te rechtvaardigen, daarbij zou Europa een belangrijke rol kunnen spelen.